SPRAWY WYZNANIOWE

Kalwini i arianie w Górze

Do połowy XVI stulecia właściciele Góry oraz jej mieszkańcy byli katolikami. Pod koniec tego wieku pojawili się tu kalwini, zaś po nich, na początku następnego stulecia, arianie. Góra była w owym czasie bodaj jedyną wsią pszczyńską, która zetknęła się z tymi odłamami reformacji. Dziś trudno powiedzieć, w jakim stopniu kalwinizm objął tutejszy lud. Udokumentowane jest natomiast zaangażowanie się w tym ruchu właścicieli Góry (Górskich, czyli inaczej Brodeckich).

Arianie pojawili się w Polsce w efekcie tzw. drugiej reformacji. Wyłonili się z kalwinizmu w latach 1562 - 1563. Zwali siebie chrystianami lub unitariananmi. Katolicy przezwali ich arianami, względnie pejoratywniee "nurkami", gdyż praktykowali oni chrzest przez zanurzenie się w wodzie. Arianie byli antytrynitarystami, czyli odrzucali dogmat o Trójscy Świętej. Głosili oni potrzebę społecznego zrównania ludzi i występowali przeciw wojnom. Do Góry kalwiniwzm, później arianizm, przeniknęły z Małopolski,z którą ówcześni właściciele wsi utrzymywali żywy kontakt.

Pierwsza wizytacja kościelna

W latach 1545 - 1563 odbywał się w Trydencie kontrreformacyjny sobór. Zapadło na nim wiele ważkich dla Kościoła decyzji. To wówczas, między innymi, zobowiązano biskupów do przeprowadzania wizytacji w podległych parafiach. Góra w tamtym czasie, będąc częścią parafii Miedźna, należała do dekanatu pszczyńskiego (do ok. 1350 r. oświęcimskiego), który był najbardziej na zachód wysuniętą częścią diecezji krakowskiej.

Pierwsza oficjalna wizytacja dekanatu pszczyńskiego nastąpiła w 1598 r. Przeprowadził ją na zlecenie biskupa krakowskiego, Jerzego Radziwiłła, archidiakon Krzysztof Kazimierski, późniejszy biskup kijowski. W wyniku tych odwiedzin powstały protokoły "exterioris".

W pierwszym zdaniu protokołu wizytator podaje, że drewniana kaplica pw. św. Barbary znajduje się w granicach parafii Miedźna, we wsi heretyka Jana Górskiego, jest nieczynna i sprofanowana. Do tej pory była administrowana przez Krzysztofa, kalwińskiego heretyka, apostatę, krakowskiego subdiakona wyrzuconego z zakonu św. Franciszka. Opuścił on kaplicę na wieść o zbliżającej się wizytacji. Protokół kończy się informacją, że kaplica nie posiada żadnego uposażenia.

Skądinąd wiadomo, że ów apostata, Krzysztof, nosił nazwisko Tele, zaś w 1619 r. byli w Górze arianie. Kiedy stąd odeszli, nie wiadomo. Przypuszcza się, iż nastąpiło to w 1628 r.

Powstanie samodzielnej parafii

Góra, wyłączając okres reformacji, do czasów II wojny światowej należała do katolickiej parafii w Miedźnej. Z protokołu powizytacyjnego sporządzonego w 1720 r. wiemy, że w tutejszej kaplicy odprawiano wówczas 3 Msze św. w ciągu roku: na św. Barbarę, w drugie święto Wielkanocy i w niedzielę po św. Mateuszu. Wszyscy górzanie, z wyjątkiem dziedzica Augusta Wilamowickiego, byli wówczas katolikami.

Spora odległość od parafialnego kościoła w Miedźnej była przyczyną, że tutejsi mieszkańcy od dłuższego czasu zabiegali o utworzenie własnej parafii. W 1943 r. powstała tzw. lokalia, którą obsługiwał dojeżdżający z Czechowic ks. Ferdynand Chmura. Żeby jednak doszło do pełnego usamodzielnienia, należało rozbudować tutejszą kaplicę i wybudować probostwo. Nastąpiło to w latach 1949 - 1950. W 1951 r. dotychczasową lokalię podniesiono do rangi kuracji, zaś z dniem 20 lutego 1957 r. (czasy tzw. gomułkowskiej "odwilży") biskup katowicki powołał tu parafię.

Kościół

Pierwotna drewniana kaplica pw. św. Barbary, będąca fundacją Brodeckich, właścicieli Góry, powstała prawdopodobnie w 1495 r., a więc 500 lat temu. O jej istnieniu wspomina dokument z 1525 r., w którym wzmiankuje się staw "Barborka" leżący niedaleko ówczesnego kościółka.

Z zachowanych dokumentów wynika, że kaplica była kilkakrotnie przebudowywana. Jeśli wierzyć rycinie kartografa Hindenberga, to w 1636 r. posiadała smukłą wieżę z cebulastym hełmem. W 1828 wymienia się już jednak wieżę spiczastą ("...einen holzernen spitzigen Glockenturm"), którą po upływie kilkunastu lat od tej daty ponownie przebudowano. Tym razem powstała wieża z blaszanym hełmem nad czworoboczną latarnią.

W latach 1948 - 1950 kaplica została rozbudowana. Wieżę odsunięto i w to miejsce wbudowano nawę. Ponieważ owa nawa była wyższa od pozostawionej kaplicy (dziś prezbiterium), zaszła potrzeba podwyższenia wieży. Zmieniono przy tym jej wygląd, co historycy sztuki mocno skrytykowali. Zrezygnowano bowiem z pierwotnego hełmu przerabiając go na czworoboczny daszek namiotowy przechodzący w ośmiobok, zaś dawną imitację izbicy zamieniono na rzeczywistą. Na skutek tej przeróbki wieża przybrała kształt, którego dotąd nie spotykano na Śląsku.

Gruntownego remontu i modernizacji kościółka dokonano w latach osiemdziesiątych, za ks. prob. Piotra Zegrodzkiego. Między innymi wymieniono spróchniałą więźbę oraz wszystkie gonty. Odeskowano także przedsionek kościoła, oraz wejście na chór, zaś wokół świątyni postawiono harmonizujący z tą budowlą drewniany parkan. Wykonano również alarmowe zabezpieczenie przeciwpożarowe. Obecnie planuje się akup klasycznych organów, których tu do tej pory nie ma. We wnętrzu kościoła godne uwagi są wota, złożone przez tutejszych górników, wśród których przeważają różne odznaczenia. Przekazali je swej patronce, św. Barbarze. Kościół odnotowany jest w katalogu zabytków.

Księża

W tutejszej młodej parafii dotychczas pracowali:

- ks. Ferdynand Chmura, prowadzący w latach 1943 - 1951 lokalię, od 1951 do 1952 r. kuratus

- ks. Erwin Mucha, kuratus w l. 1952 - 1957, administrator w l. 1957 -1968

- ks. Adam Woźniak, administrator w l. 1968 - 1980

- ks. Piotr Zegrodzki, od 1980 do dziś, pierwszy proboszcz

W Górze urodzili się względnie wychowali następujący księża:

- ks. mgr Eugeniusz Krasoń, ur. 3 IX 1953 w Górze, dziekan i proboszcz w Katowicach - Brynowie

- ks. dr Franciszek Krasoń, ur. 6 VII 1955, Salezjanin, zastępca salezjańskiego inspektora w Krakowie

- ks. mgr Tadeusz Rozmus, ur. 29 IV 1957, dyr. szkoły salezjańskiej w Świętochłowicach - ks. mgr Józef Kościelny, ur. 1 I 1955, wikariusz w Dąbrowie Górniczej

- ks. mgr Bolesław Rozmus, ur. 6 X 1961, Salezjanin, nauczyciel muzyki w Wyższym Seminarium Duchownym Salezjan w Krakowie

- ks. Alfred Hoffmann, ur. 8 I 1923, syn przedwojennego kierownika szkoły, Salezjanin, wykładowca w Wyższym Seminarium Duchownym w Siedlcach, dyrektor chóru katedralnego w Siedlcach, zm. 2 VII 1994 r.

Cmentarz

Do 1947 r. górzanie grzebani byli na cmentarzu parafialnym w Miedźnej, zaś w latach 1948 - 1967 na własnym cmentarzu przykościelnym, który powiększono o teren należący do Antoniego Libery.

W 1967 r., na powierzchni 1 ha, w oddali od kościoła, powstał cmentarz komunalny, który od 1991 r. znajduje się pod zarządem gminy Miedźna. W 1980 r., nie bacząc na sprzeciwy władz wojewódzkoch, parafianie ustawili na nim wysoki krzyż. Uczyniono to nocą przy światłach reflektorów samochodowych. Obecnie zamierza się wybudować tu kaplicę cmentarną.



źródło: "Nasze strony" Zygmunt Orlik - Bydgoszcz 1996