Z PRZESZŁOŚCI

Powstanie Frydka i Erdmannsbruchu

W latach 1618 - 1648 trwała wyniszczająca wojna zwana trzydziestoletnią. Toczyły ją protestanckie wojska niemieckie, duńskie i szwedzkie z katolickimi armiami cesarza austriackiego. Ziemia pszczyńska doznała w tym czasie ogromnych strat. W roku 1628, gdy wojska cesarskie uzyskały przewagę - później okazało się, że przejściową - zabłysła nadzieja na rychłe zakończenie wojny. Wtedy pan na Pszczynie, śiegfried Promnitz, przystąpił do usuwania zniszczeń wojennych. Dzięki niemu, na wschód od Brzozowa, powstała w latach trzydziestych (1630?) mała osada rolnicza. Od imienia założyciela nazwano Siegfriedsdorfem (w poprzednim rozdziale ukazano ewolucję tej nazwy).

Frydek, aczkolwiek w drugim członie swej niemieckiej nazwy posiadał określenie -dorf (wieś), w XVII w. był zaledwie małą osadą. Początkowo liczył tylko kilka zagrodniczych gospodarstw. Z tego też powodu traktowano go nieomal jako przysiółek Miedźnej. Uwidoczniło się to na przykład w urbarzu z 1640 r., w którym zapisano go łącznie z tą wioską ("Medzina und Siegfriedtsdorf"). Dopiero w XVIII stuleciu liczył 14 małych gospodarstw i posiadał status samodzielnej gminy.

W roku 1773 król pruski, Fryderyk ielki, ogłosił "Wysoką Deklarację", w której nakłaniał śląską szlachtę do zakładania nowych osad wiejskich. Za ich zbudowanie przewidziane były wysokie premie królewskie. Monarcha wymagał jednak, by domostwa były murowane i zasiedlane przez Niemców. W wyniku tego osadnictwa, zwanego też kolonizacją fryderycjańską, powstało w ziemi pszczyńskiej 20 małych osad typu chałupniczego. Liczyły one po kilkanaście gospodarstw.

Na północ od Frydka rozciągały się tereny, których do XVIII wieku nie zagospodarowano. Były to mokradła porośnięte krzewami (po niem. "Bruch"). Trzeba było wiele wysiłku, by uczynić z nich teren nadający się pod zabudowę i rolnictwo. Gdy tego dokonano, powstało w tym miejscu w 1777 r. 10 małych gospodarstw chałupniczych, które następnie zasiedlono osadnikami z różnych stron Śląska. Wioseczkę tę założył pan na Pszczynie, książę Erdmann Anhalt, i stąd też wzięła się jej pierwotna nazwa Erdmannsbruch względnie Erdmannsdorf. Większość erdmanowickich gospodarstw położona była po północnej stronie dzisiejszej ulicy Nowa Wieś.

W XIX stuleciu

Frydek do końca XIX stulecia był niewielką wioską. W 1860 roku obszar wsi powiększył się o Brzozówkę, książęcą leśniczówkę. W 1861 roku wioska liczyła 30 domów, w których mieszkało 220 osób. Tutejsi gospodarze użytkowali 800 mórg (200 ha) roli i 50 mórg łąk. Posiadali 32 konie, 140 sztuk bydła i zaledwie 60 sztuk nierogacizny. Frydek od końca XVIII w. był samodzielną gminą i posiadał własnego wójta. W XIX stuleciu nie ustalał go już jak dotąd książę pszczyński, lecz wybierali mieszkańcy. W pszczyńskim archiwum znajduje się taka oto polskojęzyczna kurenda z roku 1880: "Zaprasza się to niżej podpisanych (winno być: wpisanych - Z. O.) na zgromadzenie 8 maja t. r. względem welowania (wybierania - Z. O.) nowego wójta i przysiężnych. Gromada (tzn. zebranie wiejskie - Z. O.) odbędzie się o 7 po południu w mieszkaniu wójtowem. wójt Sosna".

Dzięki dokumentom zachowanym w archiwum można ustalić niektóre nazwiska dawnych wójtów. Oto one: Marcin Grabowski (wzm. w r. 1847), półzagrodnik Franciszek Sosna (wzm. w r. 1879), Jakub Witek (wzm. w r. 1890), Wojtala (wzm. w r. 1884), Ligenza (wzm. w latach 1891 - 99), Boryczka (wzm. w r. 1904), Kolonko (wzm. w r. 1908), Beer (wzm. w r. 1911), Mandla (wzm. w r. 1916).

Erdmanowice były w XVIII wieku mniejsze od Frydka, ale również stanowiły odrębną gminę z własnym wójtem (w r. 1877 był nim Piwczyk, w 1882 Mandla). Znajdowało się tu 10 chałupników, lecz tylko jeden z nich utrzymywał się wyłącznie z rolnictwa, pozostali trudnili się dodatkowo tkactwem.

W 1861 roku w Erdmansdorfie nadal było tylko 10 domostw i 80 mieszkańców. Tutejsi chłopi użytkowali 150 mórg ziemi. Posiadali 10 koni, 30 sztuk bydła, 20 kóz i zaledwie 20 sztuk nierogacizny. Pod koniec XIX stulecia (przed r. 1895) Erdmanowice utraciły samodzielność i weszły w skład gminy Frydek. Dziś mało kto zdaje sobie sprawę z tego, że domy przy ul. Nowa Wieś, to tereny dawnej, niezależnej od Frydka gminy Erdmannsbruch.



źródło: "Nasze strony" Zygmunt Orlik - Bydgoszcz 1996