Lata 1918 - 1922

W listopadzie 1918 r., tuż po zakończeniu I wojny światowej, powstała w Pszczynie polska powiatowa Rada Ludowa, która działała od stycznia 1920 r. Przewodził jej Jan Kędzior z Grzawy, natomiast Miedźnę reprezentowali w niej Józef Kapica i Walenty Cofała.

Na 3-5 grudnia 1918 r. Komisariat Naczelnej Rady Ludowejw Poznaniu zwołał do tego miasta Sejm Dzielnicowy. Miał on wyłonić przedstawicielstwo polskiego obozu narodowego z ziem będących pod władzą pruską. Z Miedźnej uczestniczyli w nim Józef Kapica i Franciszek Miczek.

W styczniu 1919 powstała w Pszczynie konspiracyjna Polska Organizacja Wojskowa. Jej powiatowym komendantem został Alojzy Fizia rodem z Krzyżowic. Teren rozległego powiatu podzielono na 11 okręgów. Miedźna z sąsiednimi wioskami: Grzawą, Górą, Gilowicami i Frydkiem tworzyły okręg POW nr 4. Na jego dowódcę wyznaczono wówczas Ludwika Golusa z Miedźnej. Jego brat, dr Teofil Golus, był już wówczas znanym w ziemi pszczyńskiej działaczem narodowym.

W czasie powstania śląskiego (17 VIII 1919 - 26 VIII 1919) około 70 powstańców z Miedźnej, Grzawy, Frydka, Góry i Gilowic tworzyło jeden wspólny oddział zwany później 4 kompanią. Dowodził nim Ludwik Golus z Miedźnej. Już w pierwszym dniu powstania rozbroili oni 8 konnych żołnierzy Grenzschutzu. Nie udała się natomiast próba zajęcia Pszczyny, w której uczestniczyli wraz z powstańcami z innych kompanii - odpadł bowiem element zaskoczenia, gdyż Niemcy zostali przez kogoś uprzedzeni o mającym nastąpić ataku. Powstańcy wycofali się spod miasta i rozproszyli.

22 sierpnia miedźniańska grupa zdobyła posterunek Grenzschutzu w Grzawie. Jeńców odprowadzono na stronę polską do Dziedzic. W akcji odznaczył się Józef Polak z Miedźnej.

Powstańcy byli słabo uzbrojeni. Ruszając na Pszczynę mieli nadzieję, że tam się dozbroją. W chwili wybuchu powstania kompania L. Golusa na 70 peowiaków-powstańców posiadała zaledwie 9 karabinów, 23 pistolety oraz 1 ckm.

W okolicznych wioskach istniała niemiecka cywilna organizacjao nazwie Heimatstrauerverband. Jej dokumentację wraz z listą członków posiadał Ignacy S. Na polecenie POW miedźnianie odebrali mute dokumenty, konfiskując jednocześnie rower. W odweecie policja zaaresztowała Ludwika Golusa. W czasie konwojowania go do Pszczyny członkowie POW próbowali go odbić. Doszło do strzelaniny, w której zginął niemiecki nadwachmistrz Scheidel, zaś Teofil Krzystolik i Franciszek Cofała zostali ranni. Ten ostatni z przestrzeloną nogą przedostał się do Dziedzic, zaś Krzystolika wykradziono policji i również przetransportowano za Wisłę.

Gdy w 1920 r. wybuchło II powstanie, na Pszczynę ponownie ruszyło kilka grup powstańczych, wśród nich również 4 kompania L. Golusa. W mieście nie było już wówczas wojska niemieckiego, lecz jedynie ciesząca się złą sławą policja niemiecka, w skrócie zwana "Sipo". Znajdowała się tu również kwatera aliancka, gdyż od 11 lutego 1920 na Górnym Śląsku nie rządzili Niemcy, lecz Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa. Zamiarem powstańców było zdobycie miasta i zlikwidowanie wspomnianego "Sipo". W wyniku arbitrażowych rozmów, w których czołową rolę odegrał ks. Jan Kapica i Jan Kędzior z Grzawy, alianci zobowiązali się rozwiązać policję niemiecką. Obeszło się więc bez walki. Powstańcy wycofali się spod Pszczyny i rozeszli do domów.

W czasie III powstania śląskiego 4 kompania, wchodząca w skład pułku pszczyńskiego, walczyła na linii Lichynia-Leśnica, a następnie na odcinku Góra św. Anny - Rozwadza. Dnia 20 marca 1920 r., przed wybuchem III powstania, odbył się plebiscyt śląski. Stronę polską w miedźniańskiej Komisji Plebiscytowej reprezentowali Józef Plewnia, Karol Krzystolik, Ludwik Golus. Na liście uprawnionych do głosowania figurowało 536 nazwisk. Z tego 40 osób to tzw. emigranci, czyli miedźnianie, którzy przed laty przenieśli się na tereny pozaplebiscytowe, w większości do Niemiec. Mieli oni prawo głosowania w rodzinnych wioskach. W plebiscycie mogło również uczestniczyć 14 wotantów, którzy wprawdzie nie urodzili się w Miedźnej, ale od dłuższego czasu tu mieszkali (proboszcz, nauczyciel itp.). W sumie na liście uprawnionych do udziału w plebiscycie znalazło się 536 nazwisk.

Po zakończeniu głosowania stwierdzono, że uczestniczyło w nim 521 uprawnionych osób, co stanowiło 97% frekwencji. Za Polską oddało swe głosy 490 wotantów (94%), za Niemcami opowiedziało się 31 osób.

źródło: "Nasze strony" Zygmunt Orlik - Bydgoszcz 1996