GÓRA I ZAWADKA W LATACH 1918 - 1945

Plebiscyt i powstania śląskie, okres międzywojenny

W marcu 1921 roku trwały intensywne przygotowania do plebiscytu śląskiego. Na terenie Góry sporządzono listę 296 mieszkańców uprawnionych do głosowania. Do liczby tej dopisano dalszych 26 osób, które urodziły się w tej wsi, ale zamieszkiwały poza terenem plebiscytowym. Prawo udziału w plebiscycie miało również 8 osób, które wprawdzie nie pochodziły z Góry, ale od lat zamieszkiwały w tej miejscowości (nauczyciele, strażnicy graniczni). W sumie na liście plebiscytowej znalazło się 330 nazwisk osób liczących 20 i więcej lat. Stronę polską w wiejskim Komitecie Plebiscytowym reprezentowali: Franciszek Gacek, Jan Dadok, Jan Kucz.

W dniu głosowania, a więc 20 marca, do lokalu plebiscytowego udało się 100% uprawnionych. Jest to jedyny przypadek takiej frekwencji w całych dotychczasowych dziejach Góry. Była to zasługa tutejszych działaczy plebiscytowych, zarówno polskich, jak i niemieckich. Osoby starsze i chore dowożone były do lokalu przez krewnych i sąsiadów.

Po otwarciu urny okazało się, że na Polskę oddano 298 głosów (90,3%), na Niemcy (9%), 2 głosy unieważniono.

Odrębnie głosowali mieszkańcy książęcego majątku, czyli tzw. obszaru dworskiego, który w tamtym czasie tworzył własną jednostkę administracyjną, niezależną od zarządu gminnego wsi. Na liście dworskiej znalazło się 63 górzan i 12 osób które urodziły się poza terenem plebiscytowym (dzierżawca, oficjaliści). Wszyscy z nich stawili się przed urną już w pierwszych godzinach po otwarciu lokalu. Po przeliczeniu kart okazało się, że 70 osób oddało swe głosy za Polską i tylko 5 za Niemcami. Nieprzyjemnie zaskoczyło to dzierżawcę majątku, który uprzednio agitował za stroną niemiecką.

***

Zawadka, jako samodzielna wówczas wioska, również głosowała odrębnie. W plebiscycie uczestniczyło tu 107 osób na 109 uprawnionych. Po przeliczeniu oddanych głosów stwierdzono, że za Polską opowiedziało się 104 wotantów (98,1%), natomiast 3 za Niemcami.

***

W czasie I powstania śląskiego w 1919 r. tutejsi powstańcy należeli do oddziału Ludwika Golusa. Oprócz nich byli w nim również miedźnianie, grzawianie, frydkowianie i gilowianie. Po opanowaniu własnego terenu grupa Golusa pomaszerowała w kierunku Pszczyny. Atak na to miasto nie udał się, albowiem dobrze uzbrojeni Niemcy dowiedzieli się wcześniej o tej akcji i nie dali się zaskoczyć. Powstanie upadło, zaś niektórzy górzanie sschroniili się za Wisłę, gdzie już od 1918 r. rozciągały się tereny odrodzonej Rzeczypospolitej.

Podobnie rozpoczęło się II powstanie. Górzanie wraz z powstańcami sąsiednich wsi skierowali się na Pszczynę, by tu zlikwidować znienawidzoną niemiecką policję. Koncentracja sił powstańczych nastąpiła w Ćwiklicach. Po pertraktacjach z dowództwem sił alianckich w Pszczynie, które przyrzekło rozwiązać niemiecką policję, powstańcy rozeszli się do domów.

W czasie III powstania śląskiego kilkunastu powstańców z Góry uczestniczyło w walkach frontowych w rejonie Góry św. Anny i Kędzierzyna. Na terenie wsi znajdował się przejściowo obóz dla internowanych Niemców. Jednym z jego wartowników był Jan Kobior. Do dziś w tutejszej wsi przetrwała pamięć o następujących powstańcach: Józef Dłuciok, Ludwik Wendryński, Ignacy Szyma, Klemens Ulczok, Franciszek Ulczok, Jan Kobior, Jan Antecki, Michał Grzywa.

W roku 1933 w Górze było 113 budynków mieszkalnych. Wioskę zamieszkiwało 878 osób. W Zawadce w tym samym czasie było 246 mieszkańców. Naczelnikiem tej małej gminy, dziś przysiółka Góry, był Michał Grzywa.

Lata 1939 - 1945

W ostatnich dniach sierpnia i pierwszych września 1939 r. przez Górę przemieszczały się wojska polskie 6. dywizji piechoty gen. Monda. Po ich klęsce 2 IX pod Ćwiklicami resztki polskiej piechoty i artylerii i pszczyński szwadron ułanów wycofały się na drugi brzeg Wisły. W godzinach południowych wysadzono most, utrudniając w ten sposób pościg czołgom niemieckiej 5. dywizji pancernej.

1 września i przez kilka godzin rannych dnia następnego, szosą w kierunku Jawiszowic, przechodziły tłumy ludności cywilnej. Byli to mieszkańcy ziemi rybnickiej i pszczyńskiej, którzy uciekali przed najazdem hitlerowskim. Dołączyli do nich również niektórzy mieszkańcy wsi. Spora część uciekinierów wsiadała w Jawiszowicach do pociągów, które odwoziły ich na wschód.

W okresie okupacji hitlerowskiej Góra przeżywała podobne losy, co i inne miejscowości ziemi pszczyńskiej. Ludność podzielono na grupy niemieckiej listy narodowościowej (Volkslista). Większość górzan zakwalifikowano do grupy III. Mężczyźni z najwyższych grup (I i II) oraz ci z grupy III przymusowo służyli w niemieckim wojsku. Ponad trzydziestu z nich poległo na różnych fronatach II wojny światowej. Niektórzy zdezerterowali lub dostali się do niewoli. Jeżeli była to niewola u zachodnich aliantów, to z reguły kończyła się służbą w Polskich Siłach Zbrojnych, które podlegały polskiemu emigracyjnemu rządowi londyńskiemu. Jako żołnierz 1. Dywizji Pancernej gen. Maczka zginął w Holandii 17 IV 1945 r. saper Józef Ulczok ps. Kolażyński. Pogrzebano go w miejscowości Winschoten.

Góra leżała w obszarze działania tyskiego batalionu Armii Krajowej "Kobra". Tutejsi akowcy nie brali jednak udziału w akcjach bojowych. Przygotowano natomiast grupę Straży Ochrony Powstania, która swym zasięgiem obejmowała również Wolę i Frydek. Należeli do niej Janosz Władysław, Tomasz Pastuszka, Ludwik Czerwik i Józef Klechot.

Mieszkańcom, których nie zakwalifikowano do żadnej z grup narodowości niemieckiej skonfiskowano gospodarstwa. I chociaż przez następne lata nadal je użytkowali, to w każdej chwili groziło im wysiedleniem na teren Generalnej Gubernii. Nie były to jednak gospodarstwa duże, dzięki czemu uniknięto osiedlenia w nich Niemców z Besarabii, jak to zdarzyło się w sąsiedniej Miedźnej. Do niektórych dokwaterowano jednak rodziny z Babic, które wyrzucił stamtąd okupant w czasie budowy oświęcimskiego obozu koncentracyjnego.

W KZL Auschwitz - Birkenau zginął Michał Goc oraz Przewoźnik. Inny powstaniec, Michał Grzywa, po pobiciu go przez Niemców zmarł. Jan Kobior aresztowany 27 IIX 1939 r. więziony był w Pszczynie, Buchenaldzie, Mauthausen.

W dniach 17 - 19 stycznia 1945 r. przez Górę pędzono więźniarskie kolumny z ewakuowanego wówczas oświęcimskiego obozu koncentracyjnego. Po ich przemarszu, na 4-kilometrowym odcinku tutejszej szosy, zostało kilkanaście zwłok zamordowanych więźniów. Pogrzebano ich na parafialnym cmentarzu w Miedźnej. Gdy most na Wiśle przekraczała jedna z kolumn, z nadrzecznych krzaków padły strzały. Więżniowie padli na śnieg, zaś esesmani odpowiedzieli ogniem. Do dziś nie ustalono, kto wówczas strzelał w kierunku hitlerowskich konwojentów. Z zamieszania, jakie wówczas powstało, skorzystało kilku więźniów i zbiegło.

Wojska radzieckie po zdobyciu Oświęcimia, do czego doszło 27 stycznia, wkroczyły również do Góry. Na razie były to tylko oddziały piechoty 28. Korpusu Armijnego gen. Ozimina z 60. Armii 1. Frontu Ukraińskiego. Po naprawie mostu przejeżdżały tędy różne pojazdy bojowe oraz transporty zaopatrzeniowe i sanitarne. Wzmożony ruch na tutejszej szosie trwał do końca maja. Przejeżdżające wojsko nękało i grabiło mieszkańców.

Od lutego do końca listopada 1945 r. w Górze, podobnie jak w okresie międzywojennym, była samodzielną gminą. Od 1. grudnia 1945 r. weszław skład zbiorczej gminy Miedźna. W 1954 r. nastąpiła reorganizacja administracji terenowej i w tym czasie Góra utworzyła jednostkę zwaną Gromadą (przewodniczący Józef Dolina, po nim Józef Dadok). Od 1973 r. wieś ponownie weszła w skład reaktywowanej gminy Miedźna, zaś w 1977 r. włączono ją do miasto-gminy Brzeszcze. Dziś ponownie należy do gminy zbiorczej Miedźna, którą po raz trzeci reaktywowano w 1982 r.



źródło: "Nasze strony" Zygmunt Orlik - Bydgoszcz 1996